Michu Education & Training

መግቢያ

ይህንን በጣም አጭር መጣጥፍ በትምህርት ጥራት ላይ ሲቀርብ ሀሳቡ ለውይይት መድረክ እንዲከፍት ነው፡፡ በሌላ በኩል ሰዎች በአንድም በሌላ ነገር ጥራትን ሲያስቡት አንዳንድ ነገር በመደረጉ ወይንም በመሆኑ ጥራት የሚረጋገጥ እየመሰላቸው ሲረኩ ሲታይ ጥራት የሚባለው እንዴት እየተስተዋለ ነው ያለው በማለት ጥያቄ ስለሚጭር እንደው ለውይይት ይህ ሃሳብ መነሻ ይሆን በማለት ነው፡፡

ትምህርት ብዙውን ጊዜ የሰው ልጅ ዛሬ ለደረሰበት እድገት ዋና አንቀሳቃሽና መሪ ነው  ተብሎ ይወሳል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ በዓለም ዙሪያ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ህጻናት በየቀኑ ትምህርት ቤት ቢሄዱም በትክክል እየተማሩ አይደለም። ይህ እውነታ መሰረታዊ እውነትን ያሳያል፤ ይህም ማለት የተማሪ ምዝገባ መጠን መጨመር እና የፈተና ውጤቶች ብቻ የትምህርትን ትክክለኛ ጥራት ሊለኩ አይችሉም የሚለውን ሀሳብ ያፀናል። አንድ የትምህርት ስርዓት ልጆችን ወደ ትምህርት ቤት  በማምጣት ሊሳካለት ይችላል፣ ነገር ግን ለህይወት፣ ለሥራ እና ኃላፊነት ለሚሰማው ዜግነት የሚያስፈልጉትን ብቃቶች፣ እሴቶች እና ክህሎቶች ለተማሪዎች ለማስታጠቅ ሊያቅተው ይችላል። እናም ተማሪዎች ወደ ትምህርት ቤት መጥተው ለህይወት ፣ለስራ እና ለማህበራዊ ሀላፊነት የሚያበቃቸውን እውቀትና ክህሎት ካላገኙ የትምህርትን አስፈላጊነት እንዴት ሊንገልፅ እንችላለን የሚል ጥያቄ ይጭራል፡፡

እንደ ዩኔስኮ ገለጻ፣ የትምህርት ጥራት  ማለት ሁሉም ተማሪዎች በትምህርት ቤት ተገኝተው ለህብረተሰቡ ትርጉም ባለው መልኩ አስተዋፅዖ ለማድረግ የሚያስፈልጋቸውን እውቀት፣ ክህሎቶች፣ እሴቶች እና አመለካከቶች የሚያገኙበት ነው። ይህ አባባል ተማሪዎች በትምህርት ቤት ከመገኘት ማለትም ከትምህርት ተደራሽነት እጅግ የላቀ ሁለገብ ጽንሰ-ሀሳብ ነው፡፡ በውስጡ እጅግ ውስብስብ የሆኑ ነገር ግን ለመረዳት ያክል የሚከተሉት ዋና ዋና ጉዳዮንች ይይዛል-ይህም የትምህርት ይዘት አግባብነት፣ የመምህራን ብቃት፣ የመማሪያ አካባቢ፣ የግምገማ ስርዓቶች እና ተማሪዎች የሚያገኙዋቸውን ውጤቶች ያጠቃልላል።

ይህ ጽሑፍ እውነተኛ እና ዘላቂ የትምህርት የላቀ ደረጃን ለማሳካት በተመሳሳይ ጊዜ መከናወን  ያለባቸውን አምስቱን የትምህርት ጥራት  ዋና ዋና መመዘኛዎች (Dimensions) ይዳስሳል። እነዚህ መመዘኛዎች ለመላው ተማሪዎች የሚጠቅሙ የትምህርት ስርዓትን ለመገንባት ፖሊሲ አውጪዎች፣ መምህራን፣ የትምህርት ቤት መሪዎችና እና ማህበረሰብን የሚመሩ ማስተዋል ያለባቸውን አጠቃላይ ማዕቀፍ ያቀርባል።

ሀ.  የተማሪ  መመዘኛ (The Learner Dimension): ጤናማ እና ዝግጁ ተማሪዎች

የትምህርት ጥራት  የመጀመሪያውና መሠረታዊው መመዘኛ ተማሪው ነው። የትምህርት ጥራት ሊከሰት የሚችለው ተማሪዎች ጤናማ፣ ተነሳሽነት ያላቸው እና ለመማር ሂደት ዝግጁ ሆነው ትምህርት ቤት ሲደርሱ ብቻ ነው። ይህም አካላዊ፣ ስሜታዊ እና ሥነ-ልቦናዊ ፍላጎቶቻቸውን በአጠቃላይ መልክ መፍታት ይጠይቃል።

አንዱ ቁልፍ ጉዳይ ጤና እና የተመጣጠነ ምግብ ነው። በሚገባ የተመገቡ ተማሪዎች ትኩረት የመስጠት አቅማቸው ከፍ ያለ ነው፣ ከፍተኛ የኃይል ደረጃ አላቸው፣ እና የተሻለ የግንዛቤ ትኩረት ማድረግ ይችላሉ። የትምህርት ቤት የምገባ ፕሮግራሞች፣ ንጹህ ውሃ ማግኘት፣ ንፅህና አጠባበቅ እና መሰረታዊ የጤና አገልግሎቶች የተማሪዎችን የመማር አቅም በእጅጉ ያሳድጋሉ።

በተመሳሳይ ስሜታዊ ደህንነት አስፈላጊ ነው። ይህም ተማሪዎች የተከበሩ እና የሚደገፉ እንደሆኑ የሚሰማቸው ደህንነቱ የተጠበቀ፣ ሁሉን አቀፍ እና ከዓመፅ የጸዳ የመማሪያ አካባቢ መኖርን ያመለክታል። ተማሪዎች በስሜት ደህና እንደሆኑ ሲሰማቸው፣ በንቃት ይሳተፋሉ እንዲሁም በችሎታቸው ላይ በራስ መተማመን ያዳብራሉ።

በተጨማሪም፣ ተማሪዎች በተለይም ማንበብና መጻፍ እና በቁጥር ስሌት በቂ እውቀትና መሠረታዊ ክህሎት በቅድመ መደበኛ እንዲኖራቸው ማድረግና ማረጋገጥ ወሳኝ ነው። እነዚህ ቀደምት ብቃቶች በአዳዲስ ጽንሰ-ሐሳቦች ላይ እንዲገነቡ፣ ከክፍል ክፍል ደረጃዎች በቀላሉ እንዲራመዱ እና በክፍል ውስጥ በሚሰጠው ትምህርት ሙሉ በሙሉ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ያስችላቸዋል።

እነዚህ ምክንያቶች አንድ ላይ ሆነው ትርጉም ላለው ትምህርት እና የረጅም ጊዜ የትምህርት ስኬት ጠንካራ መሠረት ይፈጥራሉ።

ለ. የይዘት መመዘኛ (The Content Dimension): አግባብነት ያለው እና ጥብቅ ሥርዓተ ትምህርት

ሁለተኛው መመዘኛ ተማሪዎች የሚማሩት ይዘት ነው፡፡ ይህ ደግሞ ለትምህርት ልማት መሠረት የሆኑትን እውቀት፣ ክህሎቶች፣ እሴቶች እና አመለካከቶች ላይ ያተኩራል። ጥራት ያለው ሥርዓተ ትምህርት ከተማሪዎች ህይወት ጋር ተዛማጅነት ያለው እና ከህብረተሰብ ፍላጎቶች፣ ከሀገራዊ የልማት ግቦች እና ከአለምአቀፍ አዝማሚያዎች ጋር የተጣጣመ መሆን አለበት።

አግባብነት ማለት ትምህርቱ ትርጉም ያለው እና ተማሪዎች ከሚገጥሟቸው እውነታዎች ጋር የተገናኘ መሆኑን ያረጋግጣል። ይህ ለዘመናዊው የሥራ ገበያ ፍላጎቶች ማዘጋጀትን እና የኑሮ ልምዳቸውን የሚያንፀባርቅ ባህላዊ እውቀትን ጭምር ማስታጠቅን ይጨምራል።

በዛሬው ፈጣን የዓለም ለውጥ ውስጥ ሥርዓተ ትምህርት የሁኑት- ጥልቅ እሳቤ(critical thinking)፣ ችግር ፈቺነት፣ ፈጠራ፣ ትብብር፣ መግባባት እና ዲጂታል ሊትረስ  ያሉ የ21ኛው ክፍለ ዘመን ክህሎቶችን ማጉላት አለበት። እነዚህ በቀላሉ ሊተላለፉ የሚችሉ ክህሎቶች ተማሪዎችን ውስብስብ ተግዳሮቶችን ለመቋቋም እና ለሚለዋወጡ ሁኔታዎች ለመላመድ ያዘጋጃሉ።

ከዚህም በላይ፣ ጥራት ያለው ሥርዓተ ትምህርት ንድፍ አጠቃላይ ሽፋን ይጠይቃል። ትምህርት ከመሠረታዊ የአካዳሚክ ትምህርቶች ባለፈ ሥነ ጥበብ፣ ዜግነት፣ አካላዊ ትምህርት፣ ጤና እና የአካባቢ ጥናት ማካተት አለበት። እንዲህ ዓይነቱ ስፋት አጠቃላይ የተማሪዎች እድገትን ይደግፋል እናም ተማሪዎች የተለያዩ ፍላጎቶችን እና ተሰጥኦዎችን እንዲያገኙ ያስችላቸዋል። ጥብቅ እና ሁሉን አቀፍ የሆነ ሥርዓተ ትምህርት ለዘላቂ ትምህርት አስፈላጊ የሆኑትን አእምሯዊ እና ሥነ ምግባራዊ መሠረቶች ያዘጋጃል።

ሐ.  የሂደት መመዘኛ (The Process Dimension): ውጤታማ የማስተማር እና የመማር ሂደት

የሂደት መመዘኛ ትምህርት በክፍል ውስጥ  እንዴት ይሰጣል የሚለውን ይወክላል—በክፍል ውስጥ ምን እንደሚከሰት፣ መምህራን እንዴት እንደሚያስተምሩ እና ተማሪዎች ከይዘቱ እና እርስ በእርስ እንዴት እንደሚገናኙ ያሳያል። ይህ መመዘኛ የመማር ልምዶችን በቀጥታ የሚቀርጽ በመሆኑ በጣም ወሳኝ ከሚባሉት ውስጥ አንዱ ተደርጎ ይወሰዳል።

ለዚህ መመዘኛ ዋናው ነገር የመምህሩ ጥራት ነው። ውጤታማ ትምህርት ለመስጠት በሚገባ የሰለጠኑ፣ ተነሳሽነት ያላቸው እና ሙያዊ ድጋፍ የሚደረግላቸው መምህራን ይፈልጋል። ጠንካራ የሚያስተምረው ትምህርት ዓይነት   እውቀት፣ የማስተማር ክህሎት፣ ሥነ ምግባራዊ ምግባር እና ቀጣይነት ያለው ልማት በጥራት ለማስተማር አስፈላጊ ናቸው።

የማስተማር አቀራረቦችም ቁልፍ ሚና ይጫወታሉ። ዘመናዊ ትምህርት እንደ የትብብር ትምህርት፣ በመጠየቅ ላይ የተመሰረተ  ትምህርት አሰጣጥ እና መስተጋብራዊ ውይይት ያሉ በተማሪዎች ላይ ያተኮሩ እና ተሳታፊ ዘዴዎችን ያጎላል። እነዚህ አቀራረቦች ከቃል ንግግር እና በተግባር ከመማር ገደቦች አልፈው ጥልቅ ግንዛቤን እና ንቁ ተሳትፎን ያበረታታሉ።

ሌላው ቁልፍ ነገር በሥራ ላይ የሚውል ጊዜ (time on task) ወይም የማስተማሪያ ጊዜን ውጤታማ አጠቃቀም ይመለከታል። መምህራን ግልጽ በውጤት የሚጠበቁ ነገሮችን ማዘጋጀት፣ መስተጓጎሎችን መቀነስ እና ሁሉም ክፍለ ጊዜ ዓላማ ላለው ትምህርት መዋሉን ማረጋገጥ አለባቸው። ውጤታማ የጊዜ አጠቃቀም ቀጣይነትን ያሳድጋል ፤ የመማር ውጤቶችን ያሻሽላል።

በመጨረሻም፣ የተማሪዎችን የተለያዩ ፍላጎቶች ለማጣጣም ልዩነትን ማስተናገድ (differentiation)  አስፈላጊ ነው። መምህራን የተማሪዎችን የመማር ችሎታ፣ ዘይቤ እና ፍላጎት ላይ ተመስርተው ማስተማርን በማስተካከል ሁሉም ተማሪዎች—ከየትኛውም የሓላ ታሪክ የመጡ ቢሆኑም—እኩል እንዲራመዱ እና እንዲሳካላቸው ማረጋገጥ ያስፈልጋል፡፡

እነዚህ ዋና ዋና  ሀሳቦች አንድ ላይ ሆነው የማስተማር-መማር ሂደቱን ተለዋዋጭ፣ ሁሉን አቀፍ እና ውጤታማ ያደርጉታል።

መ. የትምህርት ከባቢ መመዘኛ (The Environment Dimension): ደህንነቱ የተጠበቀ እና ደጋፊ የትምህርት አካባቢ

የትምህርት ከባቢ መመዘኛ ትምህርት የሚሰጥበትን ከባቢ ሁነታን ይመለከታል—የተማሪዎችን የትምህርት ቤት ልምዶች የሚቀርጹ አካላዊ፣ ማህበራዊ እና ሥነ-ልቦናዊ ሁኔታዎች ናቸው።

መሠረታዊው ነገር የትምህርት መሠረተ ልማት ነው። ደህንነቱ የተጠበቀ፣ ንጹህና በደንብ የተያዙ የትምህርት ቤት ሕንፃዎች፣ በቂ የንፅህና አጠባበቅ ክፍሎች እና የመማሪያ ቁሳቁሶች መገኘት ለትምህርት ጥራት መሠረታዊ መስፈርቶች ናቸው። በተለይም ውሃ፣ ንፅህና አጠባበቅ ቁሳቁሶች እና ንጽህና ያለው አካባቢ የተማሪዎችን ጤና እና በተለይም የሴት ተማሪዎችን የትምህርት ቤት መገኘትና መቆየት በማረጋገጥ ረገድ ትልቅ ሚና ይጫወታሉ።

በተመሳሳይ ሥነ–ልቦናዊ ማህበራዊ አካባቢ አስፈላጊ ነው። ተማሪዎች ጥራት ያለው ትምህርት  መቀበል የሚችሉት ደህንነት የሚሰማቸው፣ መልካም አቀባበልና ክብር ሲሰማቸው እና አካታች አካባቢ ሲኖር ነው። ጉልበተኝነትን፣ ዓመፅን እና መድልዎን ማስወገድ ስሜታዊ ደህንነትን እና የባለቤትነት ስሜትን ለማጎልበት ወሳኝ ነው። በተማሪዎች፣ በመምህራን እና በትምህርት ቤት መሪዎች መካከል ያሉ አዎንታዊ ግንኙነቶች በራስ መተማመንን፣ ተነሳሽነትን እና ተሳትፎን ያጠናክራሉ።

ተገቢ የክፍል መጠን ሌላው ወሳኝ ነገር ነው። በጣም የተጨናነቁ ክፍሎች ግላዊ ትኩረትን ይገታሉ እና የመስተጋብራዊ ትምህርት ውጤታማነትን ይቀንሳሉ። ምክንያታዊ የሆነ የክፍል የመምህር-ተማሪ ጥምርታ መምህራን ግለሰባዊ ስራ፣ ወቅታዊ ግብረመልስ እና ልዩነትን ያማከለ ድጋፍ እንዲሰጡ ያስችላቸዋል።

እነዚህ ጉዳዮች በጋራ ለአካዳሚክ ስኬት፣ ለስሜታዊ ደህንነት እና ለአጠቃላይ እድገት ምቹ የሆነ የመማሪያ አካባቢ ይፈጥራሉ።

ሠ. የውጤት መመዘኛ (The Results Dimension): ውጤቶችና ስኬቶች

የውጤት መመዘኛ የትምህርት ስርዓቱ የመጨረሻ ውጤት የሆኑት ተማሪዎች መሆን የሚገባቸውን ያሳያል፡፡ ይህም ማለት ተማሪዎች ያወቁትን፣ ሊያደርጉ የሚችሉትን እና ለወደፊት ተግዳሮቶች ምን ያህል ዝግጁ እንደሆኑ ይገመግማል።

በአጠቃላይ ውጤቶች(holistic outcomes) ላይ ማተኮር አስፈላጊ ነው። ከትምህርታዊ ውጤቶች ባሻገር፣ ትምህርት ሥነ–ልቦናዊ ማህበራዊ ብቃቶችን፣ ፈጠራን፣ ሥነ ምግባራዊ እሴቶችን፣ ችግር የመቋቋም አቅምን እና የዜግነት ኃላፊነትን ማዳበር አለበት። እነዚህ ባህሪያት ተማሪዎች አምራች፣ ኃላፊነት የሚሰማቸው እና ርኅሩኅ ዜጎች እንዲሆኑ ያስችላቸዋል።

የትምህርት ጥራት የውጤቶችን ፍትሃዊነት( equity of outcomes ) ማረጋገጥ አለበት። ማለትም ሁሉም ተማሪዎች—ጾታቸው፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ደረጃቸው፣ አካባቢያቸው ወይም የአካል ጉዳተኝነት ሁኔታቸው ምንም ይሁን ምን—ከፍተኛ ደረጃ ላይ እንዲደርሱ ማድረግ ነው። የውጤት ልዩነቶችን መቀነስ የፍትሃዊነት እና የስርዓት ውጤታማነት ቁልፍ አመላካች ነው።

በመጨረሻም፣ የአንድ የትምህርት ስርዓት ስኬት የሚንፀባረቀው በወደፊት ዝግጁነት( future readiness ) ውስጥ ነው። ተማሪዎች ከየትኛውም ደረጃ ሲወጡ ለከፍተኛ ትምህርት፣ ለሥራ ስምሪት፣ ለሥራ ፈጠራ እና ለንቁ ዜግነት የሚያስፈልጉትን ብቃቶች ይዘው መጨረስ አለባቸው። በፍጥነት በሚለዋወጥ ዓለም ውስጥ ለመበልፀግ የሚያስፈልጉትን የመላመድ ችሎታ፣ የችግር መፍታት አቅም እና የዘላቂ የመማር አስተሳሰብ ሊኖራቸው ይገባል።

ይህ መመዘኛ የትምህርት ሥርዓት ትርጉም ያለው እና ዘላቂ ውጤቶችን እያመጣ መሆኑን ለመገምገም ግልጽ መለኪያ ይሆናል።

ማጠቃለያ

የትምህርት ጥራት የአንድ ጊዜ ስራና ጣልቃገብነት ውጤት ሳይሆን በተለያዩ መመዘኛዎች ላይ የተመሰረተ ሚዛናዊ እና የተቀናጀ ጥረት ውጤት ነው።

ይህ ጽሑፍ እንዳሳየው፣ እውነተኛ የትምህርት የላቀ ደረጃን ለማግኘት ጤናማ እና ዝግጁ ተማሪዎች፣ አግባብነት ያለው ሥርዓተ ትምህርት፣ ውጤታማ የማስተማር ሂደቶች፣ ደጋፊ አካባቢዎች እና ጠንካራ የመማር ውጤቶች ያስፈልጋሉ። አንድን መመዘኛ ብቻ ማጠናከር—እንደ መሠረተ ልማት ማሻሻል ወይም አዲስ የመማሪያ መጽሐፍትን ማስተዋወቅ—ሌሎች አስፈላጊ ነገሮች ችላ ከተባሉ ውስን ውጤት ብቻ ያስገኛል። እያንዳንዱ መመዘኛ እርስ በእርሱ የተያያዘ እና አንዱ ለሌላው አጋር፣ ይህም አጠቃላይ የትምህርት ጥራትን የሚወስን ኃይለኛ ስርዓት ይፈጥራል።

ትምህርትን ዘላቂ እና ትርጉም ባለው መንገድ ለመለወጥ፣ ፖሊሲ አውጪዎች፣መምህራን፣ የትምህርት ቤት መሪዎች እና ማህበረሰብ አጠቃላይ አቀራረብን( holistic approach )  መከተል አለባቸው። እቅድ ማውጣት፣ የሀብት ምደባ እና ግምገማዎች በዚህ ሁለገብ የትምህርት ጥራት ግንዛቤ መመራት አለባቸው። ሁሉም ባለድርሻ አካላት ለዚህ አጠቃላይ ራዕይ ቁርጠኛ ሲሆኑ፣ የትምህርት ስርዓት ከመሬት ላይ ባሉ ለውጦች አልፈው እያንዳንዱ ተማሪ የሚበለጽግበትን ትምህርት ቤት መፍጠር ይችላሉ። በሁሉም የትምህርት ጥራት መመዘኛዎች ላይ ኢንቨስት ማድረግ የትምህርት አስፈላጊነት ብቻ ሳይሆን ለዘላቂ ልማት እና ለማህበራዊ እድገት ሀገራዊ ግዴታ ነው።